Tai nạn lao động vẫn là một trong những thách thức lớn đối với nhiều ngành công nghiệp, điều này có nguy cơ gây ra những thiệt hại lớn về tài sản và thậm chí là cả con người. Thực tế, có một mối liên hệ trực tiếp giữa tỷ lệ tai nạn và các công cụ được sử dụng. Tuy nhiên, có một số lượng không nhỏ các công ty và người lao động vẫn chưa biết cách làm việc an toàn cũng như loại công cụ nào cần được sử dụng trong môi trường nguy hiểm.

Hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu về môi trường có nguy cơ cháy nổ (ATEX) và cách làm việc trong những môi trường này. Đây cũng là bài mở đầu trong series nói về tầm quan trong của những công cụ an toàn trong các ngành công nghiệp.

I. Môi trường có nguy cơ cháy nổ là gì?
II. Phân chia các nhóm khí dựa trên khả năng bắt lửa
III. Phân loại các môi trường có nguy cơ cháy nổ
IV. Lưu ý để làm việc an toàn trong môi trường có nguy cơ cháy nổ

I. Môi trường có nguy cơ cháy nổ là gì?

Nói một cách đơn giản, môi trường có nguy cơ cháy nổ là hỗn hợp của các chất dễ cháy (ở dạng khí, hơi, sương mù hoặc bụi) với không khí mà khi bắt lửa sẽ dẫn đến một quá trình cháy lan rộng ra toàn bộ hỗn hợp chưa cháy.

Tuy nhiên, môi trường cháy nổ không tự phát cháy mà cần có điều kiện nhất định. Nói cách khác, phải có một lượng hỗn hợp không khí và chất dễ cháy đủ lớn để tạo ra một môi trường có nguy cơ cháy nổ. Cần có một tỷ lệ phần trăm không khí (oxy) tối thiểu và tối đa nhất định, nếu vượt ngoài phạm vi này, quá trình cháy sẽ không xảy ra và không được coi là môi trường cháy nổ.

Mặc dù môi trường cháy nổ là sự kết hợp giữa một chất dễ cháy với không khí dưới dạng khí, hơi, sương mù hoặc bụi, nhưng điều đó không có nghĩa là chất lỏng không liên quan đến nguy cơ này. Có một số chất lỏng cũng dễ dàng tạo ra môi trường cháy nổ nếu gặp đúng điều kiện tạo nên sự cháy, ngoài ra chất lỏng có thể tạo ra hơi trên bề mặt, Khi hơi này trộn lẫn với không khí, chúng có thể hình thành một môi trường cháy nổ.

II. Phân chia các nhóm khí dựa trên khả năng bắt lửa

Không phải tất cả khí hay bụi đều có cùng đặc tính. Tùy thuộc vào đặc tính của chúng, mỗi loại sẽ có một giới hạn bốc cháy khác nhau. Các loại khí được phân thành bốn nhóm chính dựa trên nhiệt độ bốc cháy:

• Nhóm I: Ví dụ như khí metan
• Nhóm IIA: (Acetone, benzen, xăng): Có điểm bắt lửa cao hơn 0.18 mJ
• Nhóm IIB: (Khí than): Có điểm bắt lửa từ 0.06 đến 0.18 mJ
• Nhóm IIC: (Hydro, acetylene): Có điểm bắt lửa dưới 0.06 mJ

Rõ ràng, các loại khí có giới hạn bốc cháy thấp nhất là nguy hiểm nhất, vì chỉ cần một tia lửa nhỏ cũng có thể bắt lửa và bốc cháy.

III. Phân loại các môi trường có nguy cơ cháy nổ

Nhiều chính phủ đã ban hành các luật và tiêu chuẩn nhằm cải thiện điều kiện làm việc. Liên minh Châu Âu đã đi đầu trong sáng kiến này bằng việc áp dụng Quy định 1999/92/EC về ATEX, trong đó quy định các yêu cầu để làm việc an toàn trong môi trường nguy hiểm.

Tiêu chuẩn EN 1127 được đề cập trong quy định trên chia các khu vực nguy hiểm thành ba loại dựa trên mức độ rủi ro:

• Vùng 0/20: Nguy hiểm luôn hiện diện trong thời gian dài hoặc thường xuyên (hơn 1000 giờ/năm)
• Vùng 1/21: Nguy hiểm xuất hiện không thường xuyên (từ 10 đến 1000 giờ/năm)
• Vùng 2/22: Nguy hiểm hiếm khi xuất hiện hoặc chỉ tồn tại trong thời gian ngắn (từ 0.1 đến 10 giờ/năm)

Ngoài ra, tiêu chuẩn này cũng chỉ ra rằng các công cụ, đặc biệt là những công cụ làm bằng thép, là nguồn có thể gây cháy nổ. Trong các môi trường có nguy cơ cháy nổ, tùy thuộc vào loại khí, một tia lửa nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Dưới đây là quy định về việc sử dụng công cụ trong các khu vực này:

• Vùng 0 (khí) và 20 (bụi): Cấm sử dụng bất kỳ công cụ nào có thể tạo ra tia lửa (không chỉ công cụ làm bằng thép).
• Vùng 1 và 2 (khí): Có thể sử dụng công cụ làm bằng thép với điều kiện:
  • Loại A: Không tạo ra tia lửa trong quá trình sử dụng thông thường (ví dụ: cờ lê, tua vít).
  • Loại B: Chỉ được sử dụng nếu đảm bảo không có môi trường cháy nổ tại nơi làm việc.
  • Với khí nhóm IIC (hydro, ethylene oxide, carbon monoxide), không được phép sử dụng công cụ làm bằng thép.
• Vùng 21 và 22 (bụi):
  • Công cụ làm bằng thép loại A được phép sử dụng.
  • Công cụ loại B chỉ được sử dụng nếu có sự cách ly giữa nơi làm việc và môi trường cháy nổ.
  • Bụi cần được loại bỏ thường xuyên, và nơi làm việc phải được giữ đủ độ ẩm để ngăn bụi không bị khuấy động lên.

IV. Lưu ý để làm việc an toàn trong môi trường có nguy cơ cháy nổ

Quy định 1999/92/EC về ATEX chỉ ra rằng tất cả các nguồn gây cháy phải được loại bỏ hoặc nếu không thể, phải giảm thiểu tối đa. Nếu khu vực làm việc đã được phân loại là nguy hiểm, mọi biện pháp cần thiết phải được thực hiện để loại bỏ hoặc giảm thiểu nguồn cháy cũng như hạn chế hậu quả nếu có nổ xảy ra.

Trong số đó, dụng cụ cơ khí được xếp vào nhóm những tác nhân hàng đầu vì tần suất sử dụng trong các ngành công nghiệp. Chính vì vậy, việc sử dụng những công cụ an toàn đúng tiêu chuẩn và đảm bảo chất lượng là điều mà mọi doanh nghiệp cũng như cá nhân cần phải quan tâm.

Những công cụ nào là an toàn trong môi trường có nguy cơ cháy nổ? Đây sẽ là chủ đề trong bài viết tiếp theo của series này. Hoặc quý khách hàng có thể liên hệ ngay với PHÚ THÁI TECH, đơn vị phân phối dụng cụ cầm tay cao cấp hàng đầu Việt Nam. Ở đây, chúng tôi có những dụng cụ chất lượng nhất cùng những con người kinh nghiệm nhất, sẵn sàng đem đến cho quý khách hàng những giải pháp hợp lý, an toàn và vẫn đảm bảo được hiệu suất tốt nhất.